Barnaþing

Efnisyfirlit

• Barnaþing 2025
• Skýrsla í upphafi barnaþings
• Heimsókn til Alþingis
• Þingdagur 21. nóvember
• Ráðherrar sátu fyrir svörum 
• Áherslur barnaþingmanna
• Fjölbreytt dagskrá á barnaþingi

---

Umboðsmaður barna boðar annað hvert ár til þings um málefni barna og eru niðurstöður þingsins kynntar ríkisstjórn í samræmi við lög um umboðsmann barna. Barnaþing er þannig reglubundinn vettvangur fyrir börn til þess að láta skoðanir sínar í ljós og hafa áhrif á sitt samfélag, auk þess að gefa stjórnvöldum tækifæri til þess að fylgja hugmyndum barnaþingmanna eftir og koma tillögum þeirra í framkvæmd. Embættið boðar fjölbreyttan hóp barna til þingsins og leggur við upphaf þingsins fram skýrslu um stöðu barna á Íslandi, þar sem m.a. er farið yfir þróun í málefnum barna. Barnaþingi er ætlað að efla börn til þátttöku í lýðræðislegri umræðu um málefni sem snerta þau og veita sjónarmiðum þeirra farveg inn í almenna stefnumótun og þjóðfélagsumræðu í samræmi við 12. gr. Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Barnaþing 2025

Umboðsmaður barna boðar annað hvert ár til þings um málefni barna og eru niðurstöður þingsins kynntar ríkisstjórn í samræmi við lög um umboðsmann barna. Barnaþing er þannig reglubundinn vettvangur fyrir börn til þess að láta skoðanir sínar í ljós og hafa áhrif á samfélagið, auk þess að gefa stjórnvöldum tækifæri til þess að fylgja hugmyndum barnaþingmanna eftir og koma tillögum þeirra í framkvæmd. Embættið boðar fjölbreyttan hóp barna til þingsins og leggur við upphaf þingsins fram skýrslu um stöðu barna á Íslandi, þar sem m.a. er farið yfir þróun í málefnum barna. Barnaþingi er ætlað að efla börn til þátttöku í lýðræðislegri umræðu um málefni sem snerta þau og veita sjónarmiðum þeirra farveg inn í almenna stefnumótun og þjóðfélagsumræðu í samræmi við 12. gr. Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Barnaþing var haldið í fjórða sinn dagana 20. og 21. nóvember 2025. Líkt og á fyrri barnaþingum voru börn valin með slembivali úr Þjóðskrá til að tryggja þátttöku fjölbreytts hóps barna frá öllu landinu. Um 140 börn sóttu barnaþingið að þessu sinni.

Skýrsla í upphafi barnaþings

Við upphaf Barnaþings lagði umboðsmaður barna fram skýrslu um stöðu og þróun í málefnum barna, eins og kveðið er á um í lögum um umboðsmann barna. Í skýrslunni er fjallað um stöðu og réttindi barna með hliðsjón af Barnasáttmálanum og þeirri vinnu sem embættið hefur sinnt frá síðasta Barnaþingi. Sjónum er beint að stöðu hópa barna sem staðið hafa frammi fyrir verulegum áskorunum á undanförnum misserum.

Í fyrsta hluta skýrslunnar er fjallað um stöðu barna frá Grindavík og þau víðtæku áhrif sem jarðhræringarnar og rýming bæjarins hafa haft á líf þeirra, m.a. á búsetu, skólagöngu, félagsleg tengsl og líðan. Jafnframt er fjallað um þær ráðstafanir sem stjórnvöld gripu til og bent á veikleika sem hamfarirnar leiddu í ljós þegar kemur að því að tryggja réttindi barna við almannavarnaástand. Þar er sérstaklega lögð áhersla á rétt barna til upplýsinga og þátttöku og mikilvægi þess að lagt sé mat á áhrif ákvarðana og ráðstafana á börn. Einnig er gerð grein fyrir niðurstöðum fundar umboðsmanns barna með börnum frá Grindavík þar sem yfir 300 börn komu sjónarmiðum sínum á framfæri.

Staða barnaverndar og meðferðarúrræða fyrir börn er annað meginviðfangsefni skýrslunnar. Þar er fjallað um það neyðarástand sem ríkt hefur innan meðferðarkerfisins, skort á viðeigandi úrræðum fyrir börn með alvarlegan hegðunar- og fíknivanda og fjölgun tilkynninga til barnaverndar. Einnig er fjallað um neyðarvistun barna í fangageymslum á Flatahrauni og þær alvarlegu athugasemdir sem umboðsmaður barna hefur gert við þá framkvæmd.

Í skýrslunni er jafnframt fjallað um stöðu barna gagnvart réttarkerfinu. Þar er m.a. gerð grein fyrir niðurstöðum skýrslu embættisins um barnvæna réttarvörslu, þar sem lagt var mat á að hvaða marki íslenska réttarvörslukerfið uppfyllir viðmið um barnvæna réttarvörslu, auk umfjöllunar um börn fanga og tölfræðilegar upplýsingar um mál barna hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu.

Að lokum er sjónum beint að fyrri Barnaþingum, helstu niðurstöðum þeirra og því hvernig unnið hefur verið með tillögur barna innan Stjórnarráðsins. Með þeirri umfjöllun er leitast við að varpa ljósi á hvaða áhrif þátttaka barna á Barnaþingi hefur haft og hvernig sjónarmið þeirra hafa skilað sér inn í vinnu stjórnvalda.

Í skýrslunni er einnig greint frá nýju verklagi sem hefur það að markmiði að niðurstöður barnaþings verði nýttar með markvissum hætti við opinbera stefnumótun hjá stjórnvöldum og að eftirfylgni með niðurstöðunum innan Stjórnarráðsins verði tryggð. Verklagið var unnið í mennta- og barnamálaráðuneytinu, í samvinnu við umboðsmann barna. Því er ætlað að styðja við markvissa nýtingu niðurstaðna barnaþings og felur m.a. í sér að umboðsmaður barna kynni niðurstöður barnaþings fyrir stýrihópi Stjórnarráðsins í málefnum barna. Fulltrúar ráðuneyta í stýrihópnum eru síðan ábyrgir fyrir því hvernig niðurstöðurnar eru nýttar innan ráðuneytanna, ásamt því að veita umboðsmanni barna upplýsingar um hvernig eftirfylgninni er háttað. Byrjað var að vinna eftir þessu nýja verklagi eftir barnaþing 2025.

Heimsókn til Alþingis

Daginn fyrir Barnaþing, 20. nóvember, heimsóttu barnaþingmenn Alþingi. Heimsóknin hófst í Smiðju, skrifstofuhúsnæði Alþingis, þar sem starfsfólk fræddi hópinn um sögu Alþingis. Í kjölfarið hittu barnaþingmenn forseta Alþingis og nokkra alþingismenn sem sögðu frá hlutverki sínu og áttu samtal við börnin um þingstörf og lýðræðislega þátttöku. Heimsókninni lauk með skoðunarferð um Alþingishúsið.

• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  

Þingdagur 21. nóvember

Barnaþing fór fram með þjóðfundarsniði í Hörpu föstudaginn 21. nóvember. Salvör Nordal, umboðsmaður barna, setti þingið og Gunnar Helgason opnaði dagskrána með hvatningu til barnaþingmanna fyrir vinnu dagsins. Fundarstjóri var Sigyn Blöndal sem stýrði dagskrá og umræðum.

Vinna barnaþingmanna hófst á því að við hvert borð var gerður samskiptasáttmáli sem lagði grunn að samtali og samstarfi dagsins. Að því loknu fór fram sérstök umræða um síma og snjalltæki þar sem börnin ræddu reynslu sína og sjónarmið. Í kjölfarið var kosið um þau atriði sem höfðu verið mest áberandi í umræðunum og á þeim grunni var símasáttmáli barnaþingmanna 2025 mótaður.

Símasáttmáli Barnaþingmanna 2025

• Foreldrar eiga að vera góðar fyrirmyndir

• Engir símar við matarborðið

• Skýrar reglur um notkun síma í skólum

• 15 ára aldurstakmark á samfélagsmiðla

• Tölum meira saman og verum minna í símanum

• Komum vel fram við aðra í samskiptum á netinu

• Verum meðvituð um öryggi okkar og annarra á netinu.

---

Að þeirri vinnu lokinni tóku við hefðbundnar umræður um þau málefni sem barnaþingmenn vildu sjálfir leggja áherslu á. Þar fengu þeir tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum, reynslu og hugmyndum á framfæri og ræða það sem þeim þótti brýnast að stjórnvöld og samfélagið tækju til skoðunar.

Eftir hádegi bættust fullorðnir boðsgestir í hópinn, m.a. ráðherrar og alþingismenn. Þeir tóku þátt í samtali við barnaþingmenn um áherslumál þeirra og fengu þannig tækifæri til að heyra sjónarmið barnanna milliliðalaust.

Ráðherrar sátu fyrir svörum 

Þau Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra, Guðmundur Ingi Kristinsson, þáverandi mennta- og barnamálaráðherra, Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, dómsmálaráðherra, Logi Einarsson, menningar-, nýsköpunar-, og háskólaráðherra, Alma Möller, heilbrigðisráðherra, Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráðherra og Inga Sæland, þáverandi félags- og húsnæðismálaráðherra, sátu fyrir svörum í lok barnaþingsins.  

Hér eru dæmi um spurningar barnaþingmanna til ráðherra sem voru fjölbreyttar og endurspegluðu þær umræður sem fram fóru á borðunum.

• Af hverju er ekki meiri fjölbreytni fyrir nemendur til þess að velja námsgreinar, til dæmis skyndihjálp, tungumál og lesgreinar?
• Gæti verið val að fara í skólasund á unglingastigi?
• Finnst ykkur vera nóg af bókasöfnum á stöðum þar sem nemendur geta farið og verið saman eða sjálfir að læra? Því okkur finnst það vanta og viljum vita hvernig þið getið lagað það.
• Hvernig er hægt að bæta réttarkerfið fyrir börn og styðja þau betur eftir áföll?
• Í fyrsta lagi, hafið þið prófað að nota strætó? Í öðru lagi, hafið þið völd til þess að gera strætó öruggari, aðgengilegri og stundvísari?
• Hvernig er hægt að tryggja það að öll fötluð börn fái þau hjálpartæki sem þau þurfa?
• Okkur finnst mikilvægt að einkunnir í grunnskólum séu gefnar í tölum en ekki bókstöfum. Hvernig getið þið breytt því fyrir okkur?
• Hvað ætlið þið að gera til þess að tryggja að við getum keypt húsnæði í framtíðinni?
• Biðlistar vegna andlegrar heilsu eru of langir og börn fá ekki viðeigandi hjálp í skólum. Hvernig ætlið þið að stuðla að því að öll börn fái viðeigandi hjálp?
• Af hverju er ekki frístundastyrkurinn hærri fyrir börn sem þurfa á því að halda eða að þið gerið lög um hvað félög mega rukka mikið fyrir íþróttir?

---

Áherslur barnaþingmanna

Í umræðum á Barnaþingi komu fram fjölbreytt sjónarmið og tillögur um málefni sem barnaþingmenn töldu mikilvægt að bæta í íslensku samfélagi. Að þinginu loknu voru umræður þeirra teknar saman og greindar og dregnar fram þær áherslur sem voru mest áberandi.

Menntun og skólastarf voru áberandi í umræðunum. Barnaþingmenn lögðu m.a. áherslu á skýrara og jafnara einkunnakerfi, betri og fjölbreyttari gjaldfrjálsan skólamat og að íþróttir og tómstundir væru aðgengilegar öllum börnum óháð efnahag. Réttur barna til þátttöku var þeim jafnframt ofarlega í huga og lögðu þau áherslu á að hlustað væri á börn og tekið mark á sjónarmiðum þeirra.

Samgöngumál voru einnig meðal helstu áherslumála. Barnaþingmenn kölluðu eftir bættum samgöngum með þarfir barna að leiðarljósi og að börn og ungmenni gætu ferðast gjaldfrjálst með Strætó. Þá lögðu þau áherslu á góð bókasöfn og aðgengi barna að þeim.

Áherslur barnaþingmanna endurspegla þannig fjölbreytt málefni úr daglegu lífi barna og varpa ljósi á þau atriði sem þau telja mikilvægt að stjórnvöld og samfélagið taki til skoðunar.

Áherslur barnaþingmanna

• „Skýrara og jafnara einkunnakerfi“
• „Aðgengilegri íþróttir og tómstundir óháð efnahag“
• „Betri og fjölbreyttari mat í grunnskóla sem ekki þarf að borga fyrir“
• „Að hlustað sé á börn og mark sé tekið á skoðunum þeirra“
• „Betri samgöngur“
• „Góð bókasöfn og gott aðgengi að þeim“
• „Frítt í strætó“

---

Fjölbreytt dagskrá á barnaþingi

Á Barnaþingi er lögð áhersla á fjölbreytta dagskrá þar sem umræður barnaþingmanna fléttast saman við leiki og skemmtun. Ráðgjafarhópur umboðsmanns barna sá um ýmsa leiki ásamt Sigyn Blöndal, fundarstjóra þingsins, m.a. var keppt í skæri, blað, steinn sem vekur alltaf mikla lukku. Eftir hádegi kom Birta Sólveig Sörin Þórisdóttir fram í hlutverki Línu Langsokks og flutti lög úr leiksýningunni Lína. Elín Elísabet Einarsdóttir fylgdist jafnframt með þinginu og fangaði barnaþingmenn og líflegar umræður þeirra í teikningum. Barnaþingi lauk með tónlistarflutningi Dísu og Júlí Heiðars sem fluttu nokkur lög við góðar undirtektir.

• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
• 
  
•